Is dit VOC-schip de Rob…?

Het leest als een script voor een film. Maritiem archeologen zijn gestart met een verder onderzoek naar het scheepswrak Burgzand Noord 3 vlakbij Texel. Het zou om het 1640 vergane VOC-schip de Rob kunnen gaan.

Goed nieuws voor liefhebbers van scheepswrakken, in de goede zin van het woord. De komende jaren zet de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) extra in op een toekomstgerichte aanpak van de maritieme archeologische monumentenzorg in de Nederlandse wateren. Het wrak dat nu wordt onderzocht, of de resten van twee waaraan ook wordt gedacht, gaat om het project Burgzand Noord 3 (kortweg BZN3). Dit scheepswrak op zes meter diepte is al heel bijzonder omdat het in 1988 werd aangewezen als eerste rijksmonument onder water in Nederland.

In de laatste nieuwsbrief van het RCE wordt nauwgezet ingegaan op het project en verwezen naar de eerste ontdekking door een garnaalvisser en een lokaal duikteam.  

De archeologen onderzoeken de komende maanden met studenten of het om een of twee scheepswrakken gaat en of het om het in 1640 vergane bewapende VOC-schip de Rob gaat. Tijdens duikonderzoek worden de scheepswrakresten eerst weer opnieuw afgedekt met zandzakken. Dat karwei staat deze weken als eerste te gebeuren.

De geschiedenis van de Nederlandse koopvaardij door de eeuwen heen is ook te ontdekken in het Maritiem Museum van Rotterdam zoals het oudste scheepsmodel van Europa uit de vijftiende eeuw. Dit Mataró-model is belangrijk als bron van maritieme kennis. - Foto: Maritiem Museum Rotterdam | Marco de Swart

Garnalenvisser

,,Het scheepswrak werd in 1985 per toeval gevonden door een garnalenvisser die met zijn netten was blijven haken aan houten resten. Bij het eerste duikonderzoek werd zoals verwacht een wrak gevonden, met onder andere een bronzen kanon uit 1638. Vanwege de datering van het kanon werd de suggestie gedaan dat hier het VOC-schip de Rob lag, dat in 1640 was vergaan.

Na de ontdekking werd het wrak afgedekt met zandzakken om het te beschermen tegen de destructieve werking van de Waddenzee. In de decennia daarna is de zeebodem echter verder verdiept, waardoor nieuwe wrakdelen zijn vrijgespoeld. Dit heeft alleen niet tot meer duidelijkheid geleid over wat er precies in de bodem ligt. Is er sprake van één wrak dat uit elkaar geslagen is, of liggen er wrakdelen van meerdere schepen bij elkaar? Gezien de grote dichtheid aan scheepswrakken in het Burgzand-gebied is dit laatste ook een optie’’, zo schrijft de Rijksdienst.

Achterschip steekt uit

De BZN 3 is één van de zestien scheepswrakken in het archeologisch rijksmonument Burgzand Noord nabij Texel in de Waddenzee. In 1988 werd scheepswrak BZN 3 het eerste beschermde rijksmonument onder water. Toen duidelijk werd dat er in deze zone meerdere scheepswrakken lagen is in 2013 de omvang van dit monument uitgebreid tot een gebied van 1500 bij 1000 meter.

Natuurlijke erosie is een grote bedreiging voor het behoud van cultureel erfgoed onder water. Stroming, paalworm en bacteriële werken zijn enkele factoren die zorgen voor een snelle degradatie van vindplaatsen die op of boven de waterbodem uitsteken. Hierdoor zijn veel vindplaatsen bedreigd, terwijl het ‘verstoorder betaalt principe’ niet opgaat.

Bij een duikinspectie is vorig jaar vastgesteld dat een deel van het achterschip en spiegelconstructie uit het zand steekt. Dit deel was afgedekt met zandzakken die vermoedelijk zijn verdwenen doordat ze zijn geraakt door een anker of sleepnet. Dat wordt eerst hersteld waarna het onderzoek deze zomer verder gaat.

In Amsterdam kan je voor meer geschiedenislessen terecht in het Scheepvaartmuseum.

Maritieme erfgoedzorg

Het onderzoek van de BZN 3 biedt de kans voor studenten en jonge maritiem archeologen om archeologisch onderzoek te doen in getijdenwater. De komende jaren zet de RCE extra in op een toekomstplant van de maritieme archeologische monumentenzorg in de Nederlandse wateren. Dat wordt vastgelegd in het Programma Impuls Maritieme Archeologie en eind deze zomer gepubliceerd.

Onder leiding van Houtebeen

BZN 3 wordt voorzichtig geïdentificeerd als de Rob, een houten koopvaarder van de VOC die in 1639 werd voorbereid op een reis naar Indië. Het is (mogelijk) 40 à 45 meter lang, 15 meter breed en uitgerust met kanonnen. In oktober van genoemd jaar nam het schip deel aan de beroemde Battle of the Downs, onder leiding van Cornelis Cornelisz. Jol, bijgenaamd Houtebeen. In januari van het jaar daarop trof een historische storm Texel en liet veel schepen die voor anker lagen, waaronder de Rob, zinken. [bron Mass, Meer info: mass.cultureelerfgoed.nl]

Duikteam Hans Eelman

,,Ik was nog bezig aan dek toen een van mijn vrienden boven kwam en vertelde dat hij naast korte spanten en enkele tinnen voorwerpen een koperen vaasje had waargenomen, dat iets boven de bodem uitstak. Er zat geen beweging in! Ik was ook snel beneden en na enig graven vonden we onder de ‘druif’ een stootbord van een bijzonder fraai bronzen kanon.’’