Droge bulk moet op zoek naar nieuwe lading

Een harde conclusie van het rapport ‘De binnenvaart zit op hete kolen’, zojuist gepubliceerd door ABN AMRO: de gouden jaren van de droge bulk lijken voorbij. Hoewel nieuwe vervoersstromen in opkomst zijn, zijn de structurele teruglopende volumes niet te negeren.

Binnenvaart en haventerminals kampen al jaren met teruglopende volumes. In tien jaar tijd kromp het vervoerde volume in de binnenvaart met 15 procent. De afbouw van kolencentrales en de teruglopende Europese staalproductie zijn de belangrijkste aanjagers van deze tendens. De haven van Rotterdam, de grootste haven van Europa, zag de overslag in tien jaar tijd met bijna 25 procent afnemen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook de haven van Amsterdam leverde ruim een kwart van haar overslag in. Die terugval raakt de binnenvaart, die een sleutelrol speelt in het vervoer van droge bulk naar het achterland. 

Bouwcrisis

Vooral het vervoer van kolen en ijzererts liep terug, maar ook bouwmaterialen, de grootste productgroep binnen de droge bulk, staan onder druk. Het vervoer van onder meer zand, grind, cement en klei nam in vijftien jaar met ruim 14 procent af. De afgelopen drie jaar lijkt deze daling echter te zijn afgevlakt. Daarnaast daalde het vervoer van agrarische bulk van 31,9 miljoen ton naar 28,8 miljoen ton, een afname van 10 procent. Wel is in deze categorie de afgelopen twee jaar een voorzichtig herstel zichtbaar.

Het komt onder meer door de Duitse bouwcrisis en door de afgenomen vraag vanuit de infrabouw (grond-, weg- en waterbouw). De infrabouw groeide, maar vooral door investeringen in energie-infrastructuur en breedbandnetwerken. Deze projecten gebruiken relatief weinig zand, steen en grind. Tegelijkertijd vlakte de aanleg van nieuwe snelwegen af. 

Hoewel het kolenverbruik in Europa naar verwachting verder daalt overwegen landen als Italië en Duitsland de uitfasering van kolencentrales uit te stellen. Geopolitieke spanningen maken energievoorziening kwetsbaar, zeker bij sterk stijgende prijzen. Kolencentrales gelden dan als tijdelijk vangnet. De afname van de veestapel en de verschuiving van productiecapaciteit binnen Europa zijn een aanwijzing dat de vraag naar agribulk in Noordwest-Europa ook de komende jaren onder druk blijft staan.

Perspectief

Het rapport van ABN AMRO is niet alleen maar negatief van toon. Naast de kansen die de traditionele bulkstromen nog altijd bieden, kunnen bulkschepen worden ingezet voor andere ladingtypen, zoals uitzonderlijk zware of grote goederen, waaronder onderdelen voor windturbines, halffabricaten en zelfs containers. De markt verschuift.

Positief nieuws: de Duitse overheid investeert de komende jaren miljarden in infrastructuur en 

strengere Europese importbeperkingen kunnen nieuwe kansen bieden voor de binnenvaart. Ter bescherming van de Europese staalindustrie beperkt de EU de hoeveelheid staal die tariefvrij mag worden ingevoerd tot 18,3 miljoen ton per jaar. Voor import boven deze quota geldt een heffing van 50 procent, waardoor buitenlands staal fors duurder wordt. De strenge importregels bieden die Europese staalindustrie meer ruimte voor herstel. Verder biedt aluminiumschroot kansen voor schippers die actief zijn in metaalstromen. 

Hernieuwbare energie en halffabricaten

De energietransitie heeft schepen nodig voor het vervoer van biomassa en onderdelen voor windturbines. Volgens een Duitse studie kan het vervoerspotentieel voor biomassa over Duitse binnenwateren groeien van ongeveer 1 miljoen ton nu naar 2 tot 3 miljoen ton in 2040. Het vervoer van turbineonderdelen kan in 2040 een extra binnenvaartpotentieel van 0,5 tot 1 miljoen ton opleveren. 

Ook halffabricaten vormen een groeimarkt voor de binnenvaartschippers die nu actief zijn in de droge bulk. Halffabricaten zijn voorbewerkte producten van staal, aluminium en andere metalen, zoals platen, profielen en buizen. Belangrijke afzetmarkten zijn de machinebouw, auto-industrie en bouw. Ook leiden de extra Europese investeringen in defensie tot meer vraag naar metalen en halffabricaten voor de productie van militair materieel, voertuigen en infrastructuur. Hoewel halffabricaten formeel tot stukgoed behoren, kunnen ze ook met drogebulkschepen worden vervoerd. 

Dit geldt, zeker voor nieuwe schepen, ook voor containers. De groei van het containervervoer kan een belangrijk deel van de verdere terugval in droge bulkstromen opvangen. Dat geldt met name voor kolen, waarvan het vervoer naar verwachting verder afneemt. ABN AMRO verwacht dat het kolenvervoer over de binnenwateren daalt van circa 31 miljoen ton in 2015 naar ongeveer 8 miljoen ton in 2030, een afname van 23 miljoen ton. Om deze terugval volledig te compenseren, is naar schatting 2,0 miljoen TEU extra containervervoer nodig. De uitblijvende modal shift baart daarbij wel zorgen. Achterstallig onderhoud aan bruggen en sluizen en de perioden van droogte helpen niet.