Het blijft spannend maar het zijn wel twee scheepwrakken

Maritiem archeologen hebben de afgelopen weken uitgebreid onderzoek gedaan naar het scheepswrak Burgzand Noord 3 vlakbij Texel. Het zou nog steeds om het in 1640 vergane VOC-schip de Rob kunnen gaan. Zeker is wel dat er twee scheepswrakken liggen. Duikers hebben spullen gevonden.

De maritiem archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) hebben zes weken onderzoek gedaan naar het zeventiende-eeuwse scheepswrak BZN-3 (project Burgzand Noord 3) dat op zes meter diepte is gevonden, in de hoop dat het mogelijk om het VOC-schip de Rob gaat. 

De BZN 3 is één van de zestien scheepswrakken in het archeologisch rijksmonument Burgzand Noord nabij Texel in de Waddenzee. In 1988 werd dit scheepswrak het eerste beschermde rijksmonument onder water. Toen duidelijk werd dat er in deze zone meerdere scheepswrakken lagen is in 2013 de omvang van dit monument uitgebreid tot een gebied van 1500 bij 1000 meter.

In het oostelijke wrak werd een kistplank gevonden waarop mogelijke initialen zijn ingebrand, die later weer zijn weggekrast

De kistplank met initialen - RCE | S. Lange

Op en naast elkaar

Tijdens het duiken in de afgelopen weken en het graven van vier putten werd ook rekening gehouden met de mogelijkheid van twee scheepswrakken op deze exacte plek. Dat blijkt nu het geval te zijn, zeggen de archeologen die de locatie samen met studenten onderzoeken. De twee scheepswrakken liggen deels op en naast elkaar. 

Een duiker gaat op onderzoek naar de wrakken - RCE

Het oostelijke wrak is mogelijk de Rob, het schip waar eerder al bronzen kanonnen van af zijn gekomen. Van het westelijke wrak was tot dit onderzoek niets bekend qua herkomst of datering, aldus het RCE. ,,Opvallend aan dit westelijke wrak is een dubbele ‘dubbeling’: twee lagen naaldhout tegen de eikenhouten huid, waarschijnlijk als bescherming tegen paalworm of als extra oorlogsbescherming’’, schrijven de onderzoekers. ,,Er zijn veel monsters genomen om de bouwdatum en herkomst van het hout van beide wrakken te achterhalen, maar verder kan er nog weinig met zekerheid worden gezegd. Ook is er geen extra bevestiging gevonden of het oostelijke wrak daadwerkelijk de Rob is. Beide wrakken zijn inmiddels weer goed afgedekt.’’

Puntgaaf blok

In het westelijke scheepswrak zijn in het voorschip, waar onderdelen voor tuigage werden opgeslagen, touwen en blokken gevonden. De onderzoekers hebben enkele vondsten geborgen, waaronder een ongebruikt, puntgaaf blok. In het oostelijke wrak werd een kistplank gevonden waarop mogelijke initialen zijn ingebrand, die later weer zijn weggekrast. Door deze initialen in het archief op te zoeken, kan de handelaar misschien worden achterhaald, en daarmee het wrak worden geïdentificeerd. In het oostelijke wrak is ook een keramieken veldfles gevonden die uit West-Frankrijk komt, aldus de onderzoekers.

Een puntgaaf houten blok uit het voorschip van het westelijke scheepswrak waar onderdelen voor tuigage lagen. - RCE | S. Lange

De veldfles van keramiek uit West-Frankrijk gevonden in BZ3. 

Garnalenvisser

Het scheepswrak werd in 1985 per toeval gevonden door een garnalenvisser die met zijn netten was blijven haken aan houten resten. Bij het eerste duikonderzoek werd een wrak gevonden, met onder andere een bronzen kanon uit 1638 en munten. Vanwege de datering van het kanon werd gedacht dat het VOC-schip de Rob zou zijn, die in 1640 verging en meevocht in de Slag bij Duins (1639) tegen de tweede Spaanse Armada. 

Omdat tijdens de ontdekking van BZN 3 al opgravingen werden uitgevoerd op andere scheepswrakken (Aanloop Molengat en Scheurrak S01) was er geen tijd om deze nieuwe ontdekking ook op te graven. Daarom koos men ervoor om dit wrak te behouden voor de toekomst en af te dekken met vijfduizend zandzakken. Omdat de bodem verdiepte kwam steeds meer constructie vrij die niet goed op elkaar bleek aan te sluiten. In 2025 werd vastgesteld dat de afdekking deels hersteld moest worden, wat nu de kans bood om openstaande vragen te beantwoorden.

De komende jaren zal in het kader van de Impuls Maritieme Archeologie het veldwerk worden geïntensiveerd en zal er nog veel in de Waddenzee, maar ook in de rest van Nederland, worden gedoken.