* Noodkreet KBN * Slechts 7 van de 40 sluizen storingsvrij * Binnenvaart stagneert door achterstallig onderhoud

Oranjesluisomplex is meest rampzalig

Niet voor het eerst maar met meer urgentie dan ooit slaakt KBN een noodkreet over de slechte staat van de sluizen in Nederland. De boel loopt daardoor vast voor de binnenvaartsector op de belangrijkste aanvoerroutes. Een kaart waarop de stremmingen zijn vastgelegd, toont hoe erg het is. ‘Het Oranjesluiscomplex spant de kroon.’

Met de kabinetsformatie in het vooruitzicht wordt er vanuit verschillende hoeken gewezen op het belang van binnenvaart en daarmee de slechte infrastructuur. Rijkswaterstaat sloeg alarm. Het Rapport Wennink, in opdracht van de overheid, wijst ook nadrukkelijk op het belang van een goede vaar-infrastructuur in havengebieden. De stremmingenkaart van brancheorganisatie KBN, opgesteld in samenwerking met onderzoeksbureau Panteia, sluit er naadloos bij aan en is schokkend om te lezen. Al meer dan acht jaar wordt er opnieuw en opnieuw gewezen op slecht onderhoud en de vele stremmingen.

Deze recente stremmingenkaart betreft een overzicht van de veertig meest gebruikte sluizen in Nederland. In 2024 passeerden bijna 700 duizend binnenvaartschepen deze sluizen. Slechts zeven sluizen bleven het hele jaar storingsvrij. Bij ruim een derde lag het aantal ongeplande stremmingen ver boven de afgesproken norm, die maximaal 0,2 procent van de bedientijd toestaat. In twee gevallen werd die norm meer dan veertig keer overschreden.

Eén van de meest zorgwekkende voorbeelden is het Oranjesluizencomplex in Amsterdam, stellen KBN en Panteia, met meer dan 35 duizend passages per jaar een cruciale schakel in de verbinding tussen Amsterdam, Noord-Nederland en het IJsselmeergebied. In 2024 werd de norm hier 42 keer overschreden. Schippers konden wekenlang geen gebruik maken van de sluis, met aanzienlijke economische schade en verstoringen van de logistieke keten tot gevolg.

KBN-voorman Ad Koppejan: ,,Sluizen zijn vastlopers geworden.’’

Buitensporig

,,In 2024 werden 99 sluizen gebruikt door binnenvaartschepen. Maar 8 procent van de sluizen kon voor de volledige bedienperiode gebruikt worden. Meer dan vijftig sluizen waren buitensporig vaak onverwacht gestremd, in drie gevallen was de overschrijding meer dan het vijftigvoudige van de streefwaarde’’, schrijft KBN in een overzicht.

Uitval van de sluizen komt door achterstallige onderhoud stellen de onderzoekers. ,,In 2022 was er nog 686 miljoen euro nodig voor onderhoud en instandhouding van onze vaarweginfrastructuur. In slechts twee jaar tijd steeg dit met 27 procent naar 871 miljoen euro in 2024. Het echt urgente achterstallige onderhoud – noodzakelijk voor veiligheid en continuïteit – is zelfs in diezelfde periode vertienvoudigd, van 7 miljoen naar 75 miljoen euro.

De huidige onderhoudsbudgetten zijn onvoldoende om de bestaande problemen op te lossen. De Algemene Rekenkamer berekende dat voor de periode 2024-2038 20,9 miljard euro nodig is voor het in stand houden van het hoofdvaarwegennet (HVWN). Het beschikbare budget bedraagt 10,3 miljard euro, wat neerkomt op een tekort van 10,6 miljard.

Sluis Weurt. - Archieffoto

Schade aan economie én vertrouwen

,,Als we nu niet investeren in onze infrastructuur, wordt de binnenvaart buitenspel gezet als duurzame en betrouwbare logistieke partner, wat meer druk legt op de andere modaliteiten, die eveneens problemen hebben met de infrastructuur. Geen investeringen in de infrastructuur betekent meer files, uitstoot, kosten en schade voor de Nederlandse economie en samenleving. Eennieuwe regering zal hier echt actie op moeten ondernemen. De sluizen zijn letterlijk en figuurlijk vastlopers geworden.’’ zegt Ad Koppejan, voorzitter van brancheorganisatie KBN.

,,Voor schippers betekent een plotseling gestremde sluis vaak lange wachttijden, dure omvaarroutes of gemiste opdrachten. De economische schade loopt in de miljoenen. Voor verladers en opdrachtgevers ontstaat onzekerheid over leveringszekerheid, en dus een risico dat zij afhaken. Elke falende sluis kan de bevoorrading van een hele regio stilleggen. We zitten op een kantelpunt. Een nieuwe regering zal hier echt actie op moeten ondernemen.’’

De belangrijkste sluizen die niet voldoen aan de 0,2 %-norm in 2024:

1. Oranjesluizen – 42x normoverschrijding ongeplande stremmingen – 37.476 passages
2. Prinses Irenesluis – 1,5x normoverschrijding – 24.651 passages
3. Sluis Weurt – 8x normoverschrijding – 19.780 passages
4. Sluis Heel – 4x normoverschrijding – 12.269 passages
5. Gaarkeukensluis – 4x normoverschrijding – 11.127 passages

Oproep aan politiek

KBN doet in het kader van de kabinetsformatie een oproep aan de formerende partijen:

- Maak tot 2038 10,6 miljard euro extra budget vrij voor de instandhouding van het hoofdvaarwegennet, zodat Nederland zijn logistieke toppositie kan behouden.
- Sluit aan bij de oproep van RWS-directeur-generaal Martin Wijnen om weer 2 procent van het bbp te investeren in infrastructuur, zoals voorheen.
- Versnel de aanpak van kritieke sluizen door te werken met een bindende prioriteitenlijst.

Prinses Irenesluis. - Archieffoto

Bron onderzoek
De stremmingenkaart en het onderliggende onderzoek zijn uitgevoerd door KBN, in samenwerking met Panteia (beleidsonderzoek en transportdata) en Wouter van der Geest (expert binnenvaartlogistiek). De analyse is gebaseerd op sluispassagecijfers van Rijkswaterstaat over 2024. Het rapport en de interactieve hittekaart zijn beschikbaar via binnenvaart.nl