Binnenvaart onder druk: Nederland laat enorme kansen op het water liggen

Nederland dreigt zijn positie als binnenvaartland te verliezen. Dat blijkt uit een nieuw en alarmerend rapport dat vandaag door voorzitter Ad Koppejan van Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) is overhandigd aan minister Robert Tieman (Infrastructuur en Waterstaat). De studie toont aan dat het marktaandeel van het goederenvervoer over water in Europa is gedaald, terwijl de totale vervoersvraag is gegroeid. Als antwoord neemt de sector zelf het initiatief met de campagne “Ruimte op het water, kansen voor Nederland”, die door de minister officieel werd afgetrapt. 

Voor het eerst is alle vervoersdata sinds 1970 gebundeld en daaruit komt een glasheldere conclusie: op nagenoeg alle terreinen en in alle ladingsoorten neemt het marktaandeel van de binnenvaart af. 

Zorgwekkende cijfers: een wake-upcall 
In de Rijnvaartlanden (waar Nederland deel van uitmaakt) is het vervoerde volume via de binnenvaart sinds 2014 met bijna 25% afgenomen, van 125,7 miljard tonkilometer naar 95,1 miljard in 2023. Dit is het laagste niveau ooit gemeten. Het Europese marktaandeel daalde in diezelfde periode van 11,7% naar 8%.

Koppejan: “Je kunt met deze uitkomsten als sector gaan somberen over de toekomst, maar wij kiezen ervoor om deze cijfers te zien als een wake-up call. We laten als Nederland enorme kansen liggen als we niet juist nu kiezen voor meer vervoer over water. Daarmee doen niet alleen ondernemers en verladers zichzelf tekort omdat vervoer over water duurzaam en efficiënt is.” 

Binnenvaart is een onmisbare schakel voor Nederland 
Ondanks het teruglopende marktaandeel is de binnenvaart op dit moment een onmisbare schakel in het Nederlandse logistieke systeem. Jaarlijks wordt er ruim 330 miljoen ton aan goederen over de Nederlandse wateren vervoerd. Dat is een derde van al het goederenvervoer. Verschillende onafhankelijke studies laten zien dat vervoer over water de meest milieuvriendelijke vorm van transport is, met een significant lagere CO2- uitstoot per tonkilometer. Elke ton goederen die per binnenvaartschip wordt vervoerd, hoeft niet over de weg te worden getransporteerd. Dit draagt bij aan het verminderen van files op snelwegen, wat economische voordelen oplevert door minder vertragingen.

Koppejan: “We kunnen ook niet zonder vervoer over water. Nu al staan vaak vele duizenden burgers en vrachtwagenchauffeurs dagelijks in de file. Een gemiddeld binnenvaartschip kan 120 vrachtwagenladingen vervoeren. Meer vervoer over water biedt daarmee een oplossing voor een gezamenlijke maatschappelijke opgave waar heel Nederland belang bij heeft.” 

Sector neemt het voortouw 
Tijdens het aanbieden van het rapport aan de minister benadrukte Koppejan dat de sector zelf ook een grote verantwoordelijkheid heeft om het tij te keren. De binnenvaart zal stappen moeten zetten op het gebied van samenwerking, vergroening en ketenintegratie. Door meer bekendheid te geven aan wat zij te bieden heeft en actiever samen te werken in coöperaties en allianties kan de sector capaciteit bundelen en aantrekkelijker worden voor de markt. Ook is een nauwere samenwerking met terminals, havens en wegvervoerders nodig om een aantrekkelijker alternatief vervoer over water te bieden.

Op het gebied van vergroening en verduurzaming moet de sector op korte termijn versnellen met de inzet van biobrandstoffen en energiezuinige motoren. Voor een klimaatneutrale binnenvaart in 2050 zal er in samenwerking tussen binnenvaartondernemers, scheepsbouwers en overheid gewerkt moeten worden aan schone, emissievrije schepen van de toekomst. 

Oproep aan politiek en bedrijfsleven 
Met de campagne roept KBN verladers en de overheid op om samen met de binnenvaartsector de potentie van meer vervoer over water te benutten. Verschillende onderzoeken laten zien dat een groot aantal goederen nu nog over de weg gaat, maar eenvoudig vervoerd kunnen worden via het water. Daarmee zouden we honderdduizenden vrachtwagenritten jaarlijks besparen, waarmee de druk van de snelwegen wordt verminderd en we een belangrijke stap zetten om te voldoen aan de klimaatafspraken.

De sector doet een concrete oproep aan de overheid en het bedrijfsleven voor: 

• Samenwerking voor efficiënte logistieke ketens met de binnenvaart als volwaardig partner.  
• Structurele investeringen in een betrouwbaar en klimaatbestendig vaarwegennet.  
• Een helder transitiepad naar klimaatneutraal vervoer over water in 2050, met stappen voor de korte en lange termijn. 

Koppejan: “De binnenvaart kán en wíl groeien om haar bijdrage te leveren aan een duurzamere samenleving en minder files, maar dan moeten we het wel samen doen. Deze campagne is een uitgestoken hand naar verladers en een overheid die durft te investeren in water als een toekomstbestendige, volwaardige vervoersader.” 

Volop kansen voor een duurzamer Nederland 
De potentie voor een grotere rol van de binnenvaart is enorm. Verschillende onderzoeken laten zien dat een groot aantal goederen nu nog over de weg gaat, maar eenvoudig vervoerd kunnen worden via het water. Koppejan licht dit toe: “Recent onderzoek van de Topsector Logistiek geeft bijvoorbeeld aan dat er minstens 11 miljoen ton aan bulkgoederen eenvoudig over het water vervoerd kan worden. Dat zou een besparing betekenen van meer dan 300.000 vrachtwagenritten per jaar en daarmee een directe verlichting van de files.”